باوجود پیشرفت در مکانیزاسیون، فن آوری های برداشت چوب به­صورت نیمه­مکانیزه همچنان در بسیاری از کشورها  مانند جنگل کاری دست کاشت در شمال ایران متداول است. این نوع برداشت به عنوان یکی از خطرناک­ترین عملیات­کاری در جنگل نظر گرفته می­شود. نیازهای فیزیکی کار هنوز یکی از عوامل حیاتی بار کاری در بیشتر مشاغل در بخش جنگل­داری، به ویژه مشاغل مرتبط با بارگیری دستی است. هدف از این پژوهش بررسی حجم کار فیزیولوژیکی کارگر در حین بارگیری دستی در توده­های جنگل­کاری صنوبر در شمال ایران بود. پاسخ­های فیزیولوژیک 12 کارگر که در حال بارگیری دستی در طول یک شیفت کار عادی بودند، ارزیابی شد. قلب نگار پولار به­منظور ثبت ضربان قلب در حال کار روزانه  بر روی سینه 12 کارگر نصب شد. داده­های جمع­آوری شده برای محاسبه شاخص­های ضربان قلب که فشار کار وارده به کارگران را تعیین می­کند، استفاده شد. میانگین ضربان قلب در زمان کار، زمان استراحت و حداکثر ضربان قلب به ترتیب 42/132، 42/79 و 16/175 تپش در دقیقه بود. نتایج نشان داد که میانگین شاخص بار کار فیزیکی 55 است است که با کار خیلی سنگین مطابقت دارد. همچنین نتایج پژوهش نشان داد که سن و شاخص توده بدنی کارگران با نرخ ضربان قلب در هنگام کار و وزن کارگران با نرخ ضربان قلب در حین کار و حداکثر نرخ ضربان قلب کارگران رابطه معنی­داری  دارد. نتایج پژوهش نیازهای فیزیولوژیکی بالایی را برای بارگیری دستی در منطفه مورد پژوهش نشان داد. افزایش سطح مکانیزاسیون با سرمایه­گذاری در تجهیزات مکانیزه ممکن است برای ارتقای سلامت و ایمنی کارگران مفید باشد.

معایب و بر مبنای آنها خواص چوب ها در ارزشیابی گرده بینه ها از اهمیت زیادی برخوردار می باشند. در این بررسی مشخصات مهمترین معایب مورد بحث قرار گرفته و برای مشخص شدن میزان معایب، اندازه گیری آنها در تنه های گونه های مختلف ده طرح جنگلداری جنگلهای شمال کشور انجام شده است.نتایج این بررسی نشان می دهد که میانگین قطر گره های زنده در سه متراول تنه ها بین حداقل 2.8 سانتی متر در افرا و حداکثر 7 سانتی متر در گونه ممرز متغیر بوده و تنه های بدون گره زنده در طول 10 متر حداقل %12.2 در ممرز و حداکثر %32.4 در ملج و در راش %20 بوده است. تعداد تنه های بدون پوسیدگی مغزی بین حداقل %56 در افرا و حداکثر %95 در ملج نوسان داشته است. این ویژگی در راش %84 بوده است. تنه های با خمیدگی 1-3 سانتی متر به ازا هر متر طول بین حداقل %7 در بلوط و نمدار و حداکثر %18 در افرا و در راش %10 بوده است. تعداد تنه هایی که کاهش قطر آنها به ازا هر متر طول کمتر از 2 سانتی متر بوده بین حداقل %65 در افرا و حداکثر %96 در بلوط نوسان داشته است. این خصوصیت در راش %75 بوده است. تنه های بدون پیچیدگی الیاف و یا با پیچیدگی الیاف کم حداقل %68 در توسکا و حداکثر %91 در بلوط بوده است. این ویژگی در راش %89 بوده است. تعداد تنه های بدون نامنظمی مقطع و یا با نامنظمی سطح مقطع کم حداقل در ممرز %82 بوده است و بیش از %94 تنه های سایر گونه ها فاقد این عیب بوده اند. برون مرکزی بیش از 1/5 قطر گرده بینه که در چوبهای بخش روزانه ای گونه های بلوط و ملج از اهمیت بیشتری برخوردار هستند بترتیب %16.1 و %24.3 بوده است.در این تحقیق در نهایت با پیروی از نتایج بدست آمده و بحث و تجزیه و تحلیل عوامل موثر در درجه بندی چوبها میزان مجاز معایب در درجات مختلف کیفی گرده بینه ها تعیین گردید.

قطع درخت یکی از مولفه های بسیار مهم سیستم بهره برداری است که شامل زیرمولفه های قطع و انداختن، سرشاخه زنی، بینه بری و تاج بری است. بینه بری عملیاتی است که در آن درخت قطع شده به قطعات کوچکتر تبدیل می شود، در جنگل های پهن برگ بینه بری بسیار مهم و تاثیرگذار است که نقش اساسی در فراهم کردن محصولاتی با حداکثر ارزش از تنه درختان قطع شده برای مصرف نهایی دارد. این تحقیق برای ارزیابی زیرمولفه بینه بری در دو پارسل از بخش نمخانه جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود انجام شد. اهداف این تحقیق عبارتند از مطالعه زمانی عملیات بینه بری درخت به دو روش گرده بینه کوتاه و بلند، برآورد و محاسبه نرخ تولید و هزینه اره موتوری و همچنین ارایه مدل رگرسیونی پیش بینی زمان بینه بری. معادله رگرسیون چندمتغیره زمان بینه بری در روش گرده بینه کوتاه به صورت تابعی از متغیر قطر و طول درخت بوده و در روش گرده بینه بلند تنها تابعی از طول درخت است. در این تحقیق میزان تولید ساعتی بینه بری درخت در روش گرده بینه کوتاه با در نظر گرفتن زمان های تاخیر و بدون آن، به ترتیب برابر 57/35 و 86/56 مترمکعب در ساعت است در حالیکه در روش گرده بینه بلند با در نظر گرفتن زمان های تاخیر و بدون آن، به ترتیب برابر 85/79 و 12/134 مترمکعب در ساعت است. با افزایش قطر، میزان تولید بدون تاخیر بینه بری درخت در دو روش گرده بینه کوتاه و بلند به صورت رابطه توانی افزایش می یابد. هزینه واحد تولید در بینه بری به وسیله اره موتوری در دو روش گرده بینه کوتاه و بلند با افزایش قطر به صورت توانی کاهش می یابد. متوسط زمان خالص یک نوبت کار بینه بری بدون تاخیر در دو روش گرده بینه کوتاه و بلند به ترتیب برابر با 77/6 و 44/3 دقیقه است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

این تحقیق بدنبال آن بود تا با تهیه نمونه های مکعبی در فاصله بین مغز تا پوست گرده بینه نخل خرما (Phoenix dactylifera) تغییرات شعاعی خواص آکوستیکی و مکانیکی را مورد مطالعه قرار دهد. لذا فاصله بین مغز تا پوست با فواصل 3 سانتی متری به پنج حلقه فرضی تبدیل و از هر حلقه نمونه هایی با ابعادcm3 35×2×2 (طولی × مماسی × شعاعی ) تهیه شد. برای ارزیابی دینامیکی از ارتعاش خمشی تیر دو سر آزاد و برای بررسی ویژگی های مکانیکی از خمش استاتیک تحت بار متمرکز در وسط دهانه استفاده شد. از تغییرات دانسیته و ساختار آناتومی نمونه های آزمونی در فاصله مذکور برای تفسیر نتایج استفاده شد. نتایج نشان داد که برخلاف آنچه در سوزنی برگان و پهن برگان رخ می دهد، خواص آکوستیکی چوب نخل خرما (تانژانت دلتا، کارایی تبدیل آکوستیک و امپدانس آکوستیک) در جهت شعاعی تقریبا ثابت بود. ضریب آکوستیک در نمونه های تهیه شده در اطراف مغز بیشتر از مقادیر آن برای نمونه های مجاور پوست اندازه گیری شد که البته این اختلاف در سطح 5 درصد معنی دار بود. با حرکت از سمت مغز به سمت پوست، تغییر معنی داری در میزان دانسیته بعنوان یک ویژگی فیزیکی مشاهده نشد. بالاترین مدول استاتیک و گسیختگی مربوط به نمونه های گرفته شده از حلقه فرضی اول و فاصله 3 سانتی متری مرکز گرده بینه بود. با رسیدن به حلقه فرضی پنجم و فاصله 15 سانتی متری از مغز، میزان مدول الاستیسیته و گسیختگی به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافت. در انتها می توان گفت که کیفیت سنجی چوب نخل خرما بر اساس تغییر در پارامترهای آکوستیکی روش مطمئنی نیست و منجر به تصمیم گیری نادرست می شود. برای استفاده از چوب نخل در جاهایی که پارامتر سفتی اهمیت دارد، نمونه های نزدیک به مغز گرده بینه مناسب تر هستند.

نظر به اهمیت گونه راش ایران (Fagus orientalis Lipsky) که طبق آمارهای موجود 5/17 درصد سطح و 25 درصد حجم جنگل های شمال ایران را تشکیل می دهد و غالبا نیز از آن در صنایع روکش گیری استفاده می شود، این مطالعه به چگونگی تغییرات ترک های شعاعی در مقطع عرضی گرده بینه 30 اصله درخت از گونه راش پس از مراحل قطع، نگهداری و بخاردهی که تاثیر توجهی بر راندمان روکش تولیدی دارند، می پردازد. ضمن اینکه ارتباط ترک های مقاطع و قطر مغزی حاصل از عمل لوله بری نیز در هر مرحله مورد ارزیابی قرار گرفته است. طبق بررسی انجام شده مشخص گردید که درخت راش حساسیت زیادی به توسعه ترک های مقطعی گرده بینه پس از قطع، نگهداری و تیمار بخاردهی داشته و کنترل آنها در هر یک از مراحل یاد شده می تواند به مقدار قابل ملاحظه ای ترک ها منجر شده و در نهایت باعث افزایش راندمان تولید گردد. ضمن اینکه افزایش تعداد ترک های مقطعی و گسترش آنها پس از تیمار بخاردهی تاثیر کامل مشخصی بر افزایش قطر مغزی گرده بینه ها داشته و میزان افت محصول را موجب می شود.

در جنگل های شمال ایران تنها در بارگیری گرده بینه از ماشین آلات مختلف بارگیری شامل جمس، لودر چنگک دار، جرثقیل های گردان و غیره استفاده می گردد. جهت مقایسه کارایی و برآورد هزینه دو نوع ماشین بارگیری گرده بینه جمس و لودر چنگک دار از مطالعه کار و زمان سنجی استفاده گردید. (عزیزی ،1380) جمع آوری داده های مورد نیاز به منظور برآورد مقادیر تولید و هزینه به ازای هر مترمکعب در عملیات بارگیری در ایستگاه طرح گلبند با هماهنگ نمودن مراحل کار در دو دستگاه مورد مطالعه شامل زمان رفت خالی، برداشتن و بلند کردن، زمان بازگشت، قرار دادن و مرتب کردن انجام پذیرفت. آن گاه در هنگام بارگیری، زمان سنجی دو دستگاه در اجزای چهارگانه انجام گردید و نتایج نشان داد زمان های صرف شده خالص برای هر یک از اجزا یک نوبت بارگیری با دو دستگاه جمس و لودر چنگک دار در مجموع زمان صرف شده خالص در دستگاه جمس 5.28 برابر دستگاه لودر چنگک دار می باشد. میزان تولید دستگاه لودر چنگک دار با استفاده از زمان خالص بدون احتساب تاخیر 69.29 مترمکعب بر ساعت و با استفاده از زمان کل با احتساب تاخیر 43.43 مترمکعب بر ساعت بوده در حالی که میزان تولید دستگاه جمس با استفاده از زمان خالص بدون احتساب تاخیر 11.55 مترمکعب برساعت و با استفاده از زمان کل با احتساب تاخیر 9.65 مترمکعب بر ساعت می باشد به صورتی که میزان تولید لودرچنگک دار بدون احتساب تاخیر 5.99 برابر جمس بوده و میزان تولید لودرچنگک دار با احتساب تاخیر 4.50 برابر جمس می باشد.

ارزیابی روش های بهره برداری رایج در عرصه های جنگلی شمال ایران شامل: روش های بهره برداری گرده بینه بلند و کوتاه از نظر صدمات به محیط جنگل و میزان هزینه، می توان دما را به شناخت نقاط ضعف و قوت هر کدام از روش های موجود آگاهی داده و مقایسه منطقی آنها را امکان پذیر سازد. در این رابطه ضمن مقایسه روش های بهره برداری گرده بینه بلند و کوتاه از نظر میزان تولید و هزینه های چوبکشی، ارجحیت روش ها با هم تعیین خواهد شد تا سیستمی با حداقل هزینه انتخاب شود. این تحقیق در پارسل های 213 و 227 بخش نمخانه جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود انجام شد. با استفاده از نرم افزار کامپیوتری SPSS، مدل ریاضی پیش بینی زمان چوبکشی تهیه گردید. در این تحقیق میزان تولید ساعتی (میزان چوب کشیده شده به دپو در یک ساعت) در روش گرده بینه بلند با احتساب زمان های تاخیر و بدون آن، به ترتیب برابر 11.65 و 16.68 متر مکعب در ساعت و در روش گرده بینه کوتاه با احتساب زمان های تاخیر و بدون آن، به ترتیب برابر 8.78 و 12.95 متر مکعب در ساعت می باشد. هزینه تولید (ریال بر متر مکعب) برای خروج چوب توسط اسکیدر کاترپیلار بدست آمده است. نتایج نشان داد که با افزایش فاصله چوبکشی، زمان و هزینه چوبکشی به صورت خطی افزایش یافته است.

بارگیری دستی گرده بینه ها اغلب شامل وظایف کاری خطرناک، سنگین و طاقت فرساست. این فعالیت مستلزم آن است که کارگر در طول روز بارهای سنگین را جابه جا کند که ممکن است موجب دردهای عضلانی، خستگی فیزیکی و همچنین حوادث کاری شود. این پژوهش به منظور ارزیابی وضعیت قرارگیری بدن کارگران و محاسبۀ شاخص خطر در عملیات بارگیری به روش دستی در عرصه های جنگلکاری های صنوبر انجام گرفت. ارزیابی ارگونومیکی با استفاده از نرم افزار ErgoFellow 3. 0 و روش تجزیه وتحلیل وضعیت کاری اواکو صورت پذیرفت. کارهای میدانی و جمع آوری داده ها در فصل بهار سال 1400 و هنگام عملیات بارگیری دستی در عرصه های صنوبرکاری در شرق استان گیلان انجام گرفت. از فیلم های ضبط شده به روش تهیۀ عکس فوری، تصاویر مربوط به موقعیت بدن کارگران استخراج و براساس تأثیر موقعیت بدن بر سیستم اسکلتی عضلانی، سطح اقدامات اصلاحی مشخص شد. بررسی فراوانی و درصد وضعیت های ترکیبی بدن (34 عدد) نشان داد که هفت کد وضعیت بدن نیاز به اصلاح ندارند، اما شش کد وضعیت بدن نیاز به اصلاح در آینده ای نزدیک، یازده کد وضعیت نیاز به اصلاح سریع تر و ده کد وضعیت نیاز به اصلاح فوری دارند. محاسبۀ شاخص خطر عملیات بارگیری نشان داد که شاخص کل عملیات بارگیری 276 است. خطرهای ارگونومیکی و مربوط به سلامت کارگران در بارگیری دستی در منطقۀ پژوهش پنهان و بسیار نگران کننده است و ممکن است سبب فرسودگی جسمی و روحی و کاهش ظرفیت کار و عمر مفید کاری شود و آنها را در معرض اختلالات اسکلتی-عضلانی قرار می دهد.